جراحی دندان عقل نهفته روی عصب

جراحی دندان عقل نهفته روی عصب وقتی مطرح می‌شود که ریشه دندان عقل پایین، به عصب فک نزدیک باشد یا روی مسیر آن قرار بگیرد. این عصب مسئول حس لب پایین، چانه و بخشی از لثه است؛ به همین خاطر، دندان‌پزشک نباید برای کشیدن دندان تنها به یک نگاه ساده بسنده کند و باید بررسی دقیق‌تری انجام دهد. عکس دقیق، معاینه کامل و انتخاب روش درست، نقش اصلی را دارند. اگر دندان عقل باعث درد، عفونت، فشار به دندان کناری، بوی بد دهان یا گیر غذایی شده، بهتر است بررسی آن را عقب نیندازید. با پروپلاس کلینیک همراه باشید.

ریسک‌های جراحی دندان عقل نهفته روی عصب مندیبولار

عصب مندیبولار یا عصب فک پایین، از داخل استخوان فک عبور می‌کند و در بعضی افراد به ریشه دندان عقل پایین بسیار نزدیک است. وقتی دندان عقل کامل بیرون نیامده، کج رشد کرده یا زیر لثه مانده، احتمال تماس ریشه با این عصب بیشتر می‌شود.

در چنین شرایطی، کشیدن دندان مانند یک کار ساده روزمره نیست و جراح باید با دقت بیشتری برنامه‌ریزی کند. مهم‌ترین نگرانی، بی‌حسی یا گزگز لب پایین، چانه و گاهی لثه است. این حالت در بسیاری از بیماران دائمی نیست، اما در موارد کم‌تر مدت طولانی‌تری باقی می‌ماند.

در جراحی دندان عقل نهفته روی عصب، خطر آسیب عصبی به فاصله ریشه تا کانال عصب، شکل ریشه، سن بیمار، میزان نهفتگی و مهارت جراح بستگی دارد. هرچه ریشه خمیده‌تر، عمیق‌تر یا چسبیده‌تر به مسیر عصب باشد، جراحی حساس‌تر می‌شود.

به همین دلیل عکس پانورامیک یا OPG معمولا قدم اول است. اگر در این عکس نشانه نزدیکی زیاد دیده شود، دندانپزشک عکس سه‌بعدی CBCT درخواست می‌کند. این عکس، موقعیت ریشه و عصب را واضح‌تر نشان می‌دهد و جلوی تصمیم عجولانه را می‌گیرد.

البته همه ریسک‌ها به عصب مربوط نیستند. درد، ورم، کبودی، خونریزی، عفونت، خشکی حفره دندان و سخت باز شدن دهان هم بعد از جراحی دیده می‌شوند. بیشتر این موارد با مراقبت درست، داروی تجویزی و مراجعه پیگیری قابل کنترل هستند. نکته مهم این است که بیمار قبل از درمان، درباره خطرها باید اطلاعات کامل بگیرد. وقتی فرد بداند ورم دو روز اول طبیعی است، با دیدن صورت پف‌کرده نمی‌ترسد. وقتی هم بداند بی‌حسی طولانی باید پیگیری شود، آن را ساده رها نمی‌کند.

تکنیک‌های جدید جراحی برای محافظت از عصب فک پایین

روش‌های جراحی امروز فقط به کشیدن دندان با فشار زیاد محدود نیستند. جراح ابتدا عکس‌ها را بررسی و بعد بر اساس زاویه دندان، عمق نهفتگی، فرم ریشه و فاصله با عصب، راه مناسب را انتخاب می‌کند. گاهی دندان به چند قطعه کوچک تقسیم می‌شود تا بدون فشار زیاد از استخوان خارج شود.

این روش باعث می‌شود جراح دندان را کنترل‌شده‌تر بیرون بیاورد و فشار کمتری به فک وارد شود. برای بیمار، نتیجه این برنامه‌ریزی درد کمتر، ورم قابل کنترل‌تر و خطر پایین‌تر در ناحیه عصب است.

یکی از روش‌هایی که در دندان‌های خیلی نزدیک به عصب مطرح می‌شود، کورونکتومی است. در این روش، تاج دندان برداشته می‌شود اما ریشه‌هایی که بیش از حد نزدیک به عصب هستند، در جای خود باقی می‌مانند. این کار برای همه بیماران مناسب نیست و فقط وقتی انتخاب می‌شود که ریشه عفونت فعال نداشته باشد و جراح تشخیص دهد خارج کردن کامل دندان خطر بیشتری دارد. در برخی موارد، ریشه باقی‌مانده بعدها کمی جابه‌جا می‌شود و نیاز به بررسی دوباره پیدا می‌کند، بنابراین کورونکتومی تصمیمی تخصصی است.

در بعضی مراکز، از ابزارهای دقیق‌تر مانند پیزوسرجری هم استفاده می‌شود. این دستگاه با لرزش کنترل‌شده، استخوان اطراف دندان را برش می‌دهد و به بافت نرم آسیب کمتری وارد می‌کند. البته ابزار پیشرفته به‌تنهایی کافی نیست. تجربه جراح، دید مناسب، آرامش بیمار و رعایت مراقبت‌های بعد از عمل هم اهمیت زیادی دارند. جراحی دندان عقل نهفته روی عصب زمانی نتیجه بهتری دارد که همه این عوامل کنار هم قرار بگیرند.

مراحل جراحی دندان عقل نزدیک به عصب از تصویربرداری تا بهبودی

مرحله اول، معاینه دقیق است، دندانپزشک وضعیت:

• لثه دندان کناری
• میزان باز شدن دهان
• درد
• عفونت
• نحوه قرارگیری دندان عقل  را بررسی می‌کند
• بعد عکس OPG گرفته می‌شود.

اگر ریشه دندان به کانال عصب نزدیک دیده شود، عکس CBCT درخواست می‌شود تا تصویر سه‌بعدی از فک به دست بیاید. این تصویر نشان می‌دهد عصب از کدام سمت ریشه عبور کرده و فاصله واقعی آن چقدر است. در همین مرحله، جراح درباره کشیدن کامل دندان، تقسیم دندان یا کورونکتومی تصمیم می‌گیرد.

پیش از جراحی، بیمار باید اطلاعات پزشکی خود را کامل بگوید. دیابت، فشار خون، بیماری قلبی، مشکل انعقاد خون، حساسیت دارویی، بارداری، مصرف داروهای رقیق‌کننده خون و حتی مصرف سیگار برای جراح مهم است. پنهان کردن این موارد فقط روند درمان را سخت‌تر می‌کند. در جراحی دندان عقل نهفته روی عصب، جزئیات کوچک هم اهمیت دارند.

در روز جراحی، ابتدا بی‌حسی تزریق می‌شود، سپس جراح برش کوچکی روی لثه ایجاد می‌کند تا به دندان برسد. اگر بخشی از دندان زیر استخوان باشد، جراح مقدار کمی از استخوان اطراف را بر می‌دارد.

بعد دندان به شکل کنترل‌شده خارج می‌شود، پس از خارج کردن دندان، محل جراحی را شست‌وشو و در صورت نیاز بخیه می‌زند. مدت عمل به سختی دندان بستگی دارد. بعضی جراحی‌ها سریع تمام می‌شوند و بعضی زمان بیشتری نیاز دارند. مراقبت بعد از جراحی بخش مهمی از درمان است. گاز استریل باید طبق دستور روی محل بماند و بیمار نباید مدام آن را جابه‌جا کند. تف کردن، مکیدن نی، سیگار، غذای داغ و شست‌وشوی شدید دهان در ساعات اول می‌تواند خون‌لخته را خراب کند.

روز دوم و سوم، ورم بیشتر دیده می‌شود، این موضوع همیشه نشانه مشکل نیست. کمی کبودی، سختی در باز کردن دهان و درد قابل کنترل طبیعی است. اما تب، خونریزی شدید، بوی بد زیاد، ترشح چرکی، درد افزایشی یا بی‌حسی طولانی باید جدی گرفته شود.

عوارض احتمالی آسیب به عصب و روش‌های ترمیم آن

آسیب عصبی بعد از جراحی دندان عقل همیشه به معنی قطع شدن عصب نیست. گاهی عصب فقط تحت فشار، کشش یا التهاب قرار می‌گیرد. در این حالت بیمار بی‌حسی، مورمور، گزگز، سوزش یا حس سنگینی در لب پایین و چانه دارد. بعضی افراد می‌گویند انگار اثر آمپول بی‌حسی هنوز از بین نرفته است. این حالت در بسیاری از موارد با گذشت زمان بهتر می‌شود، اما باید زیر نظر پزشک بماند. ثبت زمان شروع، شدت علامت و تغییر روزانه آن، در پیگیری درمان ارزش دارد.

اگر بی‌حسی بعد از چند روز کمتر نشود یا شدت آن زیاد باشد، جراح معاینه حسی انجام می‌دهد. شاید از بیمار بخواهد لمس، سرما، گرما یا فشار خفیف را در ناحیه لب و چانه گزارش کند. گاهی داروهای ضدالتهاب، مکمل‌های عصبی یا درمان‌های حمایتی پیشنهاد می‌شود. در موارد شدیدتر، ارجاع به متخصص جراحی فک و صورت یا متخصص عصب لازم است. جراحی دندان عقل نهفته روی عصب اگر با پیگیری درست همراه باشد، احتمال تشخیص زودتر عارضه و مدیریت بهتر آن را بالا می‌برد.

در آسیب‌های جدی و نادر، ترمیم عصب مطرح می‌شود. این درمان ساده نیست و نتیجه آن به نوع آسیب، زمان مراجعه، سن بیمار و شرایط عمومی بدن بستگی دارد. هرچه بررسی زودتر انجام شود، دست پزشک برای انتخاب درمان بازتر است. البته نباید هر گزگز کوتاه‌مدت را فاجعه دانست. گاهی التهاب اطراف عصب بعد از جراحی باعث علائم موقت می‌شود و با گذشت زمان کاهش پیدا می‌کند.

سخن پایانی

جراحی دندان عقل نهفته روی عصب کاری حساس است، اما با بررسی دقیق و جراح باتجربه قابل مدیریت خواهد بود. مهم‌ترین قدم‌ها شامل عکس مناسب، شناخت فاصله ریشه تا عصب، انتخاب روش درست و مراقبت دقیق بعد از عمل هستند.

اگر دندان عقل شما نزدیک عصب فک پایین قرار دارد، درباره CBCT، خطر بی‌حسی، احتمال کورونکتومی و روند بهبودی سوال بپرسید. بعد از جراحی هم داروها، غذای نرم، پرهیز از سیگار، تمیز نگه داشتن دهان و مراجعه پیگیری را جدی بگیرید. ترس زیاد درمان را عقب می‌اندازد؛ بی‌خیالی هم دردسر اضافه می‌کند.

جراحی دندان عقل نهفته نیاز به بررسی تخصصی دارد؛ همچنین مطالعه درباره جراحی دندان عقل روی عصب و درمان بی حسی زبان بعد از جراحی توصیه می‌شود.